What Makes a Cartridge Good?

Niedawno miałem okazję posłuchać płyt odtwarzanych dwoma wkładkami, jedną z igłą diamentową i drugą łączoną, tzn. tytanowo-diamentową. Różnica w brzmieniu jest zauważalna nawet przez tak zniszczony słuch, jak mój. Dlatego warto obejrzeć (jeszcze raz) poniższy film.

Na filmie widać kilka różnych igieł. Można je podzielić na dwie grupy: małe i duże biorąc pod uwagę wielkość igły. Małe igły są zrobione z diamentu, a duże z tytanu i diamentu. Oczywiście te tytanowo-diamentowe grają gorzej.

Teraz proszę sobie sprawdzić jaki jest ciężar właściwy diamentu, a jaki tytanu. Skoro tytan jest cięższy od diamentu, a igła sporo większa, to tym samym ma też znacznie większą masę. I ta masa robi różnicę w brzmieniu, jak mi się wydaje.

Różnica w wielkości tych dwóch typów igieł zwróciła moją uwagę podczas pierwszego oglądania filmu. Jednak posłuchanie kilku płyt tymi igłami w krótkim odstępie czasu dało impuls do napisania posta.

Czy nie można zmniejszyć tych elementów tytanowych? Żeby miały rozmiary takie jak te diamentowe igły? Teoretycznie można by zmniejszyć ich wagę dodatkowo w ten sposób, że będą mieć postać "szklanek", tzn. byłyby puste w środku. Nie mogłaby to być rurka, bo trudno by się to łączyło z częścią diamentową.

Czy te łączone igły mają jakiś sens poza tym, że są trochę tańsze? A jaką igłę miała polska wkładka MF-100? Albo Mf-105?

Unitra Fonica Mf-105.

 Na poniższym fragmencie zdjęcia widać(?), że mamy do czynienia z igłą łączoną.

Prostą cyfrówką trudno jest zrobić lepsze zdjęcie czegoś tak małego. Mimo wszystko jednak wygląda to na tytan/diament, a nie na element jednorodny.

Kupując wkładki i igły do nich jednak chyba warto zainwestować w coś lepszego niż mieliśmy do dyspozycji cztery czy pięć dekad temu. Tym bardziej, że chociaż słuch już nie ten, ale i tak jest w stanie zauważyć różnicę.

Diamonds Are Forever, a poza tym grają dużo lepiej. Jednak warto też pamiętać, że igła gramofonowa wieczna nie jest i w końcu się zużyje.

 

Uchem weterana i uszami dziecka

Od pewnego czasu zajmujemy się tu problematyką utraty czułości słuchu spowodowanej starzeniem się. To proszę teraz spojrzeć na to:

Rysunek przedstawia audiogram ucznia szkoły podstawowej. To jest gorszy wynik badania niż mój, a do podstawówki chodziłem już ponad czterdzieści lat temu.

Wobec powyższego problemy spowodowane chorą realizacją dźwięku dotykają nie tylko osoby starsze. Ci młodzi mają nawet gorzej. Nie mogą usłyszeć muzyki w pełnej krasie, bo od dzieciństwa już słyszą źle. Nie usłyszą z płyt, bo na żywo nie jest wcale tak źle.

Czy ktoś czytający magazyny o sprzęcie audio znalazł tam jakieś wzmianki o tym, że nawet dzieci mogą mieć problemy ze słuchem? A może pisali o tym, że z upływem lat systematycznie maleją wymagania co do jakości sprzętu? A może ostrzegają, żeby nie słuchać głośno, bo może się zdarzyć tak, że jakość się usłyszy tylko raz? To może piszą o tym, że płyty są realizowane źle i nie nadają się do słuchania przez osoby starsze? Dodać trzeba, jak widać z rysunku, że także i niektóre młode.

Podwyższenie progu słyszenia o prawie 60 dB (dla gorszego ucha, tzn. prawego) powoduje, ze wszystkie płyty brzmią jak błoto. Z wyjątkiem tych decelitowych...

Neutralna charakterystyka jednak jest najkorzystniejsza

Najlepsze monitory mają charakterystykę neutralną, tzn. płaską

Realizator dźwięku nie może dobrze wykonać swojej pracy, jeśli nie słyszy tego, co robi - powiedział Andrzej Lipiński. Najlepiej zobaczyć to na przykładzie. Można też wykazać, że także audiofil usłyszy najwięcej na kolumnach z płaską charakterystyką

Rys. 1.

O tym „czymś” co pokazuje wykres była mowa w poprzednim poście.

Realizator dźwięku ma mix, w którym są dwa problemy. On oczywiście nie wie, że są jakieś problemy, musi sprawdzić czy wszystko jest ok. Problemy są zaznaczone strzałkami, które wskazujące ich częstotliwości (100 Hz i 4,5 kHz). Poza tym te problemy nie są jakieś ewidentne, ale subtelne, a więc ciche.

Z wykresu widać, że kolumny grają przy tych 100 Hz kilkanaście dB za cicho. W takim razie ten błąd mixu będzie o kilkanaście dB cichszy niż jest w rzeczywistości. A dlatego, że w ogóle jest cichy, to znaczy, że na tych kolumienkach będzie bardzo trudny do usłyszenia. Możliwe, że w ogóle nie do zauważenia.

Teraz problem przy 4,5 kHz. Też będzie bardzo trudny do wyłapania, bo jak widać na rysunku po lewej i prawej stronie (w kółeczkach) przy mniej więcej 2 kHz i 5,5 kHz jest głośno, wobec tego 4,5 kHz będzie skutecznie zagłuszane.

W odniesieniu do sprzętu audiofilskiego jest podobnie. Oczywiście w przypadku domowych kolumn obowiązuje zasada +/-3 dB. Właśnie z tego względu, że taka tolerancja gwarantuje, że żaden zakres nie będzie się wybijał kosztem innego.

Można to wyjaśnić opisowo w ten sposób, że słuchacz chciałby mieć wrażenie, że słucha zespołu tak, że wszystkie instrumenty i głosy są zrównoważone pod względem głośności a nie, że np. kontrabasista stoi dwa metry bliżej niż wokalistka i ją zagłusza. A przypadku tego czegoś z rysunku byłoby odwrotnie akurat, bo kontrabasista stałby parę metrów za wokalistką. Z kolei sama wokalistka, chociaż dysponująca pięknym głosem, byłaby słyszalna jak skrzecząca czarownica, z powodu tych rezonansów.

Ale to wszystko są rzeczy znane. Jeszcze inna rzecz jest powszechnie znana, ale warto ją przypomnieć. Mianowicie są ludzie, którzy będą się upierali, że jak by się zmieniło kable i bezpieczniki, to brzmienie tego czegoś z rysunku by się poprawiło. Więcej wymienić się nie da, bo to monitory aktywne. Ale faktycznie udałoby się znaleźć takich, co będą uważać, że wymiana kabli i bezpieczników wszystko poprawi i monitory będą grać o co najmniej dwie klasy lepiej. 

Iluzje na kostki

W dokumentalnym filmie o pewnym muzyku można zobaczyć coś takiego:

Fragment kadru.

Na te "kolumienki" można trafić dość często w różnych materiałach zajmujących się muzyką, jej nagrywaniem itd.

W sieci jest test tych głośniczków:  https://www.audiosciencereview.com/forum/index.php?threads/avantone-pro-mixcube-monitor-review.42817/

Autor testu napisał tak: " I have not see such a bad response from any other speaker. Not only does it lack any kind of flat response, there are clear resonances after natural response of the driver starting at 5 kHz."

W komentarzu znajdujemy natomiast: "double yuck".

Teraz proszę sobie poczytać co pisze o tych głośnikach producent na swojej stronie.

Mówi się o tych głośnikach zazwyczaj, że są one zrobione tak, że można wychwycić błędy w miksach itp. ponieważ nie mają zwrotnicy, która jakoby coś przeszkadza w ocenie "średnicy" i takie tam inne bajędy.

Jakim cudem realizator dźwięku ma faktycznie coś usłyszeć używając czegoś tak okropnego?

Ale może ja podchodzę do tematu źle? Może nie chodzi o to co jest, tylko o coś zupełnie innego? Przecież są ludzie, którzy wierzą, że kabel coś zmienia, wtyczka też, a nawet kabel cyfrowy wpływa na sałnd. Może chodzi o złudzenia, które są fajne i lubiane. A że się chodzi w zimie w trampkach to co? Wszyscy chodzą.

A jakie jest największe złudzenie w audio? Że się wszystko świetnie słyszy. Fajno jest. A jak ktoś myśli mając sześć czy siedem dych na karku, że wszystko świetnie słyszy przez te kosteczki, to ma dwa złudzenia na raz i dlatego podwójnie dobry humor.

Szokuje jednak, że tym audioiluzjom ulegają także zawodowcy. Może gdyby nie ulegali, to płyty nadawałyby się do słuchania nawet w wieku emerytalnym.

I’m 68, my hearing is great

Jeżeli się przejrzy komentarze na temat artykułu "24/192 Music Downloads ...and why they make no sense", który jest dostępny w tłumaczeniu na blogu, to można znaleźć np. coś takiego: 

I’m 68, my hearing is great up to 12.4kHz, and I can hear improvement in each increase in resolution up to DSD256. People so often stress the high frequencies, but 99% of music is under 6kHz, and I can hear perfectly an octave above that, so differences are easy for me to discern. For me, each increase in resolution improves noticeably the transients and decays, and the ambience of the music. Things like imaging have minor improvements too.

Wypowiedź ma już swoje lata, podobnie jak i sam artykuł. Przyjrzyjmy się jej bliżej.

Przede wszystkim charakterystyczne jest przekonanie o tym, że się słyszy świetnie. W wieku 68 lat to jest iluzja, ale miła. Poza tym znamienne jest to, że autor komentarza jest przekonany, że świetnie słyszy do 12,4 kHz. Najpewniej obejrzał sobie film z "testem" słuchu i zauważył, że słyszy 12,4 a potem już nie. Taka metoda badania słuchu jest fajną ciekawostką, ale nic nie mówi o faktycznej jego kondycji. Prowadzący blog też tyle usłyszy, a nawet trochę więcej, w końcu jest dziesięć lat młodszy, jednak ton testowy będzie bardzo głośny. Składowe muzyko o tych częstotliwościach są o wiele cichsze. I dlatego prowadzący blog nie słyszy w nagraniach nic powyżej 10 kHz czy nawet 8, w zależności co i jak zostało zrealizowane (zdewastowane).

Faktycznie czegoś można się dowiedzieć o swoim słuchu wykonując profesjonalne badanie progu słyszenia. Ale to i tak tylko wstęp do odkrywania stopnia pogorszenia się słuchu. Ale zmilczmy o tym, żeby nikogo nie dołować.

Następnie autor wypowiedzi pisze, że 99% muzyki jest poniżej 6 kHz. To się zgadza. Ale to, że on jest przekonany, że świetnie słyszy jeszcze oktawę wyżej jest, jak już napisałem, iluzją. On był w świetnym nastroju, jak to pisał, ale dlatego, że nikt nie wie czego nie słyszy. Pomaga tu czasem pamięć, ale jak ktoś myśli, że dźwięk jest świetnej jakości i "ciepły", to jest ok., że on nie słyszy nic z wysokich tonów głośnych jak tornado odtwarzanych na niewyszukanym sprzęcie trzy dekady wcześniej.

Iluzją jest też przekonanie, że wraz ze zwiększeniem częstotliwości próbkowania on słyszy różnice w transjentach, wygasaniu i w atmosferze czy przestrzeni. Plik 192/24 nie różni się niczym od takiego 44/16 w treści do powiedzmy 20 kHz. Różnica jest powyżej granicy słyszenia nastolatków, więc tego nikt nie usłyszy. Może nietoperze.

Ktoś, kto ma swoje lata, a pomimo tego jeszcze dość dobrą pamięć i pamięta jak co brzmiało dawniej, nie chce słuchać płyt, bo go to stresuje. Są źle zrealizowane i nie nadają się do słuchania przez starszych ludzi. Z filmami też nie jest lepiej. Tam też sałnd indżiniły poczyniły wiele złego.

Naprawdę ignorancja jest błogością. 

 

Spytajmy realizatora dźwięku

Realizatora dźwięku zapytamy, ale na sam koniec. Żeby zrozumieć czy jest sens pytać trzeba obejrzeć ten film:

I jeszcze przeczytać ten artykuł: Save Star Wars 

Jak można zobaczyć i przeczytać GL z tylko sobie znanych powodów zrobił z tymi wznowieniami to, co zrobił. Tłumaczenie tego jako decyzja artystyczna i że to środek wyrazu nie ma wiele sensu.

Mam te wznowienia z 2004 roku i do przedwczoraj nie zauważyłem żadnych problemów z obrazem. Tylko, że zawsze oglądałem te filmy na monitorze LCD, który nie wie, co to kontrast. I tak samo z telewizorem LCD, który też nie wie, co to jest kontrast.

Jak ktoś to zobaczy na czymś, co ma kontrast stwierdzi, że jest problem. Ale na LCD nie ma. Na LCD nie ma czegoś takiego jak czerń. Coś, co w oryginale jest czarne i tak na LCD jest najwyżej ciemnoszare.

Więc może GL przygotował to pod telewizory i monitory, które nie mają kontrastu? Warto obejrzeć kilka fragmentów tych filmów na LCD i OLED.

W artykule wspomniano też o pewnych problemach z dźwiękiem, ale dajmy spokój.

Te filmy, w wersjach "cyfrowo poprawionych" są świetnym przykładem na to, że dyskusja o miksach, remiksach, masterach i remasterach w audio nie ma wiele sensu, jeśli w ogóle. Przecież jak ktoś się przy czymś uprze, co widać, że jest zrobione nie tak, to jak wytłumaczyć, że jest problem, którego nie widać? Można usłyszeć, ale i to nie każdy usłyszy. A jak udowodnić komuś, że coś słyszy albo, że nie słyszy? Przecież się uprze. I nie ma szansy czegoś pokazać, bo dźwięk jest niewidoczny. Wykresy nie przekonują, a na ślepy test nikt się nie zgodzi. A podwójnie ślepy test to jest przedsięwzięcie. Nie da się tego zrobić ot tak. To jest przecież przedsięwzięcie naukowe. Żmudne i trudne.

Trzeba dodać, że na tych wznowieniach, przynajmniej DVD to mają, są testy (tiejczeks optymizer), które służą do regulowania telewizorów. Cóż za ironia...

Czyli może jednak nie spytamy. Bo dyskusja będzie podobna jak z GL tylko trudniejsza. Dźwięku przecież nie widać. Dlatego w tej branży przejdzie naprawdę wszystko.

Klan - Mrowisko

Płyta została wydana w 1971 roku. "Mrowisko" zespołu Klan jest płytą wyjątkową. Prowadzący blog posiada jedynie wznowienie, a trochę szkoda, bo okładka płyty też jest wyjątkowa.

Rys. 1. Okładka wznowienia.

Oryginał okładki jest pomniejszony i na domiar złego pokazany krzywo. Po co, na co?

Ta płyta jest wyjątkowa również pod względem technicznym. Mianowicie nadaje się do słuchania przez osoby starsze, które mają gorszy słuch niż miały w chwili ukazania się płyty. A przecież minęło już ponad pięćdziesiąt lat.

Popatrzmy sobie w tabelki z wcześniejszych postów. Badania progu słyszenia są różne, tabelki też. Ale skoro w momencie pojawienia się płyty na rynku ktoś miał lat osiemnaście, młodsi chyba nie interesowali się taką muzyką, bo jest bardzo ambitna, to wypada popatrzeć na tabelkę z progami słyszenia dla siedemdziesięciolatków. Jest w tym poście: "Jak się traci słuch i jak się to racjonalizuje oraz inne normy progu słyszenia".

W wieku siedemdziesięciu lat 8 kHz słyszy się tak 50 dB słabiej niż jak się było osiemnastolatkiem, a i to tylko wtedy jak się unikało hałasów i ma dobre zdrowie (po "wyzerowaniu" będzie jakieś 40, ok. w tabelce jest 38 dB). 10 kHz? O tej częstotliwości lepiej zapomnieć, a co do wyższych to chyba najlepiej udawać, że w ogóle nie istnieją ;)

Dlaczego ta płyta nadaje się dla ludzi w każdym wieku widać na wykresach.

Rys. 2. Przykład pierwszy. Utwór pierwszy, strona pierwsza.

Rys. 3. Przykład drugi. Utwór drugi, strona pierwsza.

Tutaj uwaga: to jest wersja CD. Winyla autor nie zgrał, bo karta muzyczna odmówiła współpracy. Trudno w to uwierzyć, ale się popsuła. A ta "pokładowa" z komputera się nie nadaje do zgrywania.

Jak widać na rysunkach płyta jest zrealizowana w taki sposób, że spektrum instrumentów odpowiada temu rzeczywistemu, słyszalnemu na żywo. Pokazane to jest w odniesieniu do hi-hata, ale w ogóle talerze perkusji są zrealizowane w ten sposób, a zatem czytelne.

Jak to jest już napisane na rysunkach, a dokładniej we wcześniejszym poście "Dlaczego audio to ciemna strona księżyca?", taka realizacja brzmi co najmniej dobrze, a przede wszystkim czytelnie na każdym sprzęcie i w każdym rodzaju emisji radiowej, w szczególności AM.

To jest przykład dobitny na to, że tak realizowane płyty, a przecież tak powinny być realizowane wszystkie płyty, z zachowaniem oryginalnego i naturalnego, a więc niezmanipulowanego brzmienia, byłyby zabójstwem dla tej całej fonograficzno-sprzętowej mistyfikacji. Naprawdę trudno by było przekonywać ludzi do kupowania wymyślnego sprzętu, skoro na całkiem zwyczajnym muzyka by grała wystarczająco dobrze.

A jak się pomajstruje w studio, to o na AM muzyka nie zagra dobrze, ani na słabym sprzęcie, który nie odtwarza góry pasma. Góry pasma? Powyżej 5 kHz, faktycznie.

A że starsi ludzie nie są w stanie słyszeć wiele więcej niż daje radio AM? Kogo to interesuje, poza osobami starszymi?

Wypada dodać na koniec, że spektrum czyneli zaczyna się faktycznie trochę powyżej 100 Hz. Proszę się zastanowić przez chwilę nad tzw. jakością dźwięku na takich płytach, gdzie realizatorzy dźwięku usunęli ze spektrum czyneli wszystko do np. 10 000 Hz. Jest tam jakaś jakość? A takich płyt jest multum.